Νομοθεσία Μονοπατιών στην Ελλάδα: Το Νομικό Πλαίσιο και οι Προδιαγραφές (2017-2024)

Η νομοθεσία μονοπατιών στην Ελλάδα είναι σαφής, παρόλες τις ελλείψεις πο μπορεί να έχει. Η δημιουργία, η σήμανση και η συντήρηση των μονοπατιών στην Ελλάδα διέπονται από ένα συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο, το οποίο διασφαλίζει την προστασία του περιβάλλοντος και την ασφάλεια των χρηστών. Από το 2017 μέχρι και σήμερα, η νομοθεσία έχει εξελιχθεί για να καλύψει τις σύγχρονες ανάγκες της υπαίθριας αναψυχής.

Βασική Υπουργική Απόφαση (Υ.Α. 151344/165/2017) για τη νομοθεσία μονοπατιών

Η αφετηρία για τη σύγχρονη οργάνωση των διαδρομών είναι η Υπουργική Απόφαση του 2017 (ΦΕΚ 206/Β/30-01-2017). Αυτή η απόφαση έθεσε για πρώτη φορά αυστηρές τεχνικές προδιαγραφές, ώστε τα μονοπάτια να μην αποτελούν απλώς «πατήματα» στη φύση, αλλά οργανωμένες υποδομές.

Τι περιλαμβάνει η βασική απόφαση:

Κατηγοριοποίηση: Τα μονοπάτια χωρίζονται σε Διεθνή (όπως τα Ε4 και Ε6), Εθνικά, Περιφερειακά και Τοπικά, ανάλογα με τη σημασία και την εμβέλειά τους.
Τεχνικά Στοιχεία: Ορίζονται λεπτομερώς το πλάτος της επιφάνειας βάδισης, οι μέγιστες επιτρεπόμενες κλίσεις για την αποφυγή διάβρωσης, καθώς και τα υλικά που επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν (πέτρα, ξύλο, χώμα).
Σήμανση: Καθορίζονται τα είδη των πινακίδων (ενημερωτικές στην αφετηρία, πινακίδες κατεύθυνσης στις διασταυρώσεις και πινακίδες θέσης), καθώς και τα χρώματα σήμανσης που βοηθούν τον πεζοπόρο να παραμείνει στη διαδρομή.
Διαδικασία Έγκρισης: Για οποιαδήποτε παρέμβαση απαιτείται η σύνταξη «Δασικής Μελέτης», η οποία πρέπει να εγκριθεί από την αρμόδια Δασική Υπηρεσία. Σε περίπτωση που πρόκειται να γίνει απλός καθαρισμός σε υφιστάμενα μονοπάτια, απαιτείται απλή τεχνική έκθεση που θα υποβληθεί στο Δασαρχείο. Προσοχή όμως! Τί είναι το Υφιστάμενο Μονοπάτι; Δείτε παρακάτω.

Τι ορίζεται ως «Υφιστάμενο Μονοπάτι» σύμφωνα με τη νομοθεσία μονοπατιών;

Η πλέον πρόσφατη τροποποίηση της νομοθεσίας (06/2024) ξεκαθαρίζει το τοπίο σχετικά με το τι θεωρείται «υφιστάμενο» μονοπάτι. Η διάκριση αυτή είναι ζωτικής σημασίας, καθώς καθορίζει το αν μια διαδρομή μπορεί να συντηρηθεί άμεσα ή αν απαιτεί νέες, πιο σύνθετες αδειοδοτήσεις.

Σύμφωνα με το άρθρο 6 της επικαιροποιημένης απόφασης, "διευκρινίζεται πως παλιά ή υφιστάμενα θεωρούνται αυτά και μόνο τα μονοπάτια για τα οποία έχει γίνει αρμοδίως από τη Δασική Υπηρεσία η καταγραφή τους ως τέτοια με Φάκελο Καταγραφής - Αξιολόγησης, ως ορίζεται στην υπουργική απόφαση."

Ποιοι έχουν δικαίωμα παρέμβασης (Δικαιούχοι)

Ο νόμος ορίζει ρητά ποιους φορείς αναγνωρίζει ως «δικαιούχους» για την υλοποίηση έργων σε μονοπάτια που βρίσκονται σε δάση ή δημόσιες εκτάσεις:

Δασικές Υπηρεσίες: Έχουν τη γενική εποπτεία και την ευθύνη εκτέλεσης έργων.
Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.): Δήμοι και Περιφέρειες, συχνά μέσω προγραμματικών συμβάσεων.
Σύλλογοι & Σωματεία: Ορειβατικοί, αναρριχητικοί, φιλοπεριβαλλοντικοί, κυνηγετικοί και ποδηλατικοί σύλλογοι που έχουν ως σκοπό την προστασία ή την ανάδειξη του περιβάλλοντος.
Κοιν.Σ.Επ.: Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις με σχετική δραστηριότητα.
Εκκλησιαστικά Νομικά Πρόσωπα: (Προσθήκη 2022) Για μονοπάτια που βρίσκονται σε εκτάσεις ιδιοκτησίας τους ή γειτνιάζουν με αυτές.
Υπουργείο Τουρισμού: Για διαδρομές με τουριστικό ενδιαφέρον.

Μονοπάτι σε αρχαιολογικό χώρο - Νομοθεσία και προστασία

Μονοπάτια και Αρχαιολογικοί Χώροι

Στις περιπτώσεις όπου ένα μονοπάτι διέρχεται από κηρυγμένο αρχαιολογικό χώρο, η νομοθετική ιεραρχία είναι σαφής. Παρόλο που το μονοπάτι μπορεί να βρίσκεται εντός δασικής έκτασης, η Αρχαιολογική Νομοθεσία (Ν. 3028/2002) υπερισχύει της δασικής.

Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε εργασία (καθαρισμός, σήμανση ή τοποθέτηση πινακίδων) απαιτεί την προηγούμενη έγκριση από τις αρμόδιες Εφορείες Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού. Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί προτεραιότητα, και οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι τέτοιες ώστε να μην προκαλούν άμεση ή έμμεση βλάβη στα μνημεία.

Πρόσφατες Εξελίξεις: Η Τροποποίηση τη νομοθεσίας μονοπατιών του 2024

Η πιο πρόσφατη και σημαντική αλλαγή στη νομοθεσία έγινε τον Ιούνιο του 2024 (ΦΕΚ 3557/Β/12-06-2024). Με την απόφαση αυτή:

Εισάγεται επίσημα ο ορισμός των «Δασικών Ποδηλατικών Μονοπατιών».
Προβλέπεται ότι τα ποδηλατικά μονοπάτια πρέπει να οδεύουν σε διακριτές διαδρομές από τα πεζοπορικά, με ειδικές τεχνικές προδιαγραφές και σήμανση, για την αποφυγή συγκρούσεων και τη διασφάλιση της ασφάλειας όλων των χρηστών.